پيوند هلند
 
|
 
 


 

تاجیکان در نیم‌راه بازگشت به خط فارسی

 

با گذشت بیست سال از زمان استقلال یک گروه از روشن‌فکران تاجیک سرسختانه تلاش دارند، تا‌ هفت‌‌و‌نیم میلیون ‏ساکن این کشور دوباره به خط عربی اساس فارسی برگردند‎.‎‏ به خطی، که تا زمان پای گذاشتن ارتش روسیه به قلمرو ‏آسیا مرکزی میان تاجیکان رایج بود و تنها پس از «انقلاب اکتبر» جای آن را خط «لاتین» و سپس خط «سرللک» ‏گرفت‎‎
فعلن هفت‌و‌نیم ملیون ساکن تاجیکستان به خط «سرلک» می‌نویسند و تمام کارگزاری هم با این خط انجام می‌شود‎.‎‏ اما ‏تنها یک گروه کوچک اتباع تاجیکستان از خط فارسی آگاهند و می‌توانند با این خط مکاتبه کنند و یا مطالب بخوانند‎.‎‏ ‏بیش‌تر روشن‌فکران تاجیک می‌گویند با گذشتن به خط فارسی مشکل‌های موجود در زبان تاجیکی هم رفع شده، مردم به ‏منبع زیاد اخبار و کتاب دست‌رسی پیدا خواهند کرد‎‎
ستار ترسن از ادیبان سرشناس تاجیکستان بازگشت به خط فارسی را برای تاجیکان «بازگشت به اصل خود» می‌داند‎.‎‏ آقا ‏‏«ترسن» می‌گوید در دوران شوروی زبان فارسی هم‌چون زبان کتاب‌ها دینی از میان برده شد، ولی‌ حالا فرصت است، ‏که تاجیکان دوباره به خط تاریخی خود روی آرند و ثابت کنند که اصل ایران بزرگ‌اند‎.‎‏ مادام که اساس‌گزار ادبیات ‏ایران هم استاد رودکی باشد، پس، چگونه ما تاجیک و آن‌ها ایرانی و زبان ما تاجیکی و زبان آن‌ها فارسی بوده است؟ ‏نه، زبان ما فارسی یا پارسی است افزود او‎
همان‌طوری اشاره رفت، پس از «انقلاب سال ۱۹۲۰» در «بخارا» و روی کار آمدن حکومت «پنترکستی» نخست ‏زبان فارسی از نظام کارگزاری رسمی دور کرده شد و سپس در سال ۱۹۲۸ میلادی جای خط فارسی را «لاتین» ‏گرفت‎.‎‏ گفته می‌شود پس از آن که خط لاتنی جای‌گزین خط فارسی شد، نفرانی را که با خط نیاکان کتاب می‌خواندند و یا ‏نامه می‌نوشتند، «دشمن خلق» اعلان می‌کردند‎.‎‏ در پی چنین مناسبت، کتاب زیادی که به خط فارسی و مال شاعران ‏بزرگ بود، یا به آب پرتافته شدند یا سوزانده شدند و یا خود مردم از ترس آن که آن‌ها را «دشمن خلق» می‌گویند، ‏خودشان آن کتاب‌ها را در زیر خاک پنهان کردند
اما در آخر سال ۱۹۳۹ میلادی، هنوز تمام ساکنان، خط لاتین را از خود نکرده، دولت شوروی اصلاحات در الفبا ‏خلق‌ها آسیا مرکزی را به راه ماند‎.‎‏ در پی این اصلاحات، در سال ۱۹۴۰ خط سرلک روسی جای‌گزن خط فارسی شد‎.‎‏ ‏تاریخ‌نویسان تاجیک می‌گویند، در سال ۱۹۴۰ میلادی هر کسی‌ که فارسی و لاتنی می‌دانست اما خط سرلک را ‏نمی‌دانست، هم‌چون بی‌سواد شناخته می‌شد‎.‎‏ تا آخر سال‌ها هشتادم قرن گذشته وضعیت زبان تاجیکی و خط آن دیگر تغیر ‏نکرد‎.‎‏ تنها در سال ۱۹۸۹ میلادی در پی پافشاری و تلاش‌ها روشن‌فکران تاجیک قانون زبان تاجیکی قبول کرده شد، که ‏‏«قانون زبان تاجیکی (فارسی)» عنوان داشت‎
محمدجان شکری در کتاب «خراسان است این‌جا» چنین می‌نوسد: «۲۰ جلی سال ۱۹۹۴ در اجلاسیه شورا عالی ‏جمهوری تاجیکستان طرح قانون اساسی بررسی شد. یکی از بند‌ها قانون اساسی این بودزبان دولتی جمهوری ‏تاجیکستان زبان تاجیکی (فارسی) است‎.‎‏ ستار ترسن ادیب سرشناس تاجیک می‌گوید: ما همان خیل قرار کردیم زبان ‏تاجیکی و در درون قوسین فارسی. به چه تلاش‌ها به میان آمد. اما آن امروز از میان رفت. برای چه نمی‌داند‎.‎‏ حالا ‏عنوان قانون زبان تاجیکی بدون واژه فارسی باقی مانده است‎.‎‏ زیرا در سال ۱۹۹۴ میلادی یک عده از نماینده‌ها مجلس ‏تاجیکستان پیشنهاد کردند، تا واژه فارسی از عنوان قانون زبان تاجیکی و از قانون اساسی فروگذار شود‎.‎‏ آن‌ها برای آن ‏پیشنهاد خود چنین دلیل می‌اوردند، که ما تاجیکیم نه ایرانی و زبان ما تاجیکست نه فارسی‎.‎‏ همین‌طور روز ۲۰ جلی ‏‏۱۹۹۴ پارلمان تاجیکستان از نام زبان ما و از تعبیر زبان تاجیکی (فارسی) واژه فارسی را بیرون انداخت‎.‎‏ هم‌چنین ‏پارلمان اصطلاحاتی را چون «دادگاه»، «دادگستر»، «دادستان» و «رییس جمهوری» رد کرده، به جای آن‌ها واژه‌‌ای‌ ‏را از قبیل «سد»، «سدیه»، «پراکورار»، که از زبان روسی آمده است، قبول کردند‎
در آخرین برسی طرح قانون زبان تاجیکی در دو سال پیش دو نماینده «حزب نهضت اسلامی» تلاش کردند تا عنوان ‏زبان تاجیکی «زبان تاجیکی فارسی» باشد، ولی‌ این پیشنهاد از سوی وکلان دگر پذیرفته نشد‏‎
خود مقامات رسمی تاجیکستان هم می‌گویند حالا ضرورتی برای بازگشت به خط فارسی را نمی‌بینند‎.‎‏ این حرف‌ها از ‏زبان رییس‌جمهوری تاجیکستان «امام علی رحمان» نیز رسمن در سال ۲۰۰۸ میلادی در پی تلاش‌ها و دعوت‌ها ‏روشن‌فکران تاجیک برای بازگشت تاجیکان به خط فارسی صدا داد‎‎