پيوند هلند
 
|
 


 

تاریخچه آموزش زبان فارسی در روسیه

ویکتور دوبایتسکی - دکتر علوم تاریخ

دولت تاجیکستان سال ۲۰۰۸ میلادی را، 'سال زبان تاجیکی' اعلام کرده است

زبان فارسی تاجیکی - که شیوه ای از زبان فارسی محسوب می شود - زبان مردم تاجیک، زبان رسمی تاجیکستان و یکی ا زبانهای رسمی افغانستان (به همراه پشتو)، متعلق به شاخه ایرانی زبانهای خانواده هند و اروپایی است. این زبان همچنین در برخی مناطق ازبکستان و در بخش عمده ای از افغانستان (با نام دری)رایج است. امامعلی رحمان رئیس جمهور تاجیکستان روز ۲۶ ژوئیه، فرمانی در باره اعلام سال ۲۰۰۸ به عنوان سال زبان تاجیکی را صادر کرد. اما متاسفانه در فرمان آقای رحمان، ابعاد جغرافیایی، تدابیر پیشبینی شده "به خاطر کمک به رشد زبان رسمی، ارتقای روحیات میهن پرستی و احترام اتباع به زبان تاجیکی و تحکیم کاربرد آینده آن" مشخص نشده است. دعوت به انجام این تدابیر تنها در حدود تاجیکستان مستقل، که در طول ۱۵ سال اخیر زبان مردم بومی آن رسمی است، همانند شلیک توپ به سیله گنجشک ها است، چرا که بدون این فرمان هم این کار همه روزه از سوی هزاران نفر معلم، هزاران تن از مقامات و صدها نویسنده و شاعر و خبرنگار انجام می شود

گستره فارسی در سده پیش
ولی حالا به قضیه از بعد دیگر می نگریم. چنین فرمانهایی در سایر کشورها به خاطر تبلیغ زبان مردم بومی، حفظ و یا گسترش فضای زبانی در منطقه و یا جهان صادر می شود. این گونه تدابیر برای تاجیکستان بسیار ضروری است
تنها یک قرن پیش، زبان تاجیکی بدون تردید به عنوان زبان "لینگوا فرانکو" در خاور میانه شناخته می شد. آن یک گستره ای عظیم از سواحل رودخانه های دجله و فرات تا کاشغر (شینجان امروزی) و خلیج بنگال را فرا می گرفت
ولی آن زبان، پیش از هر چیز، معاشرت بین اقوام در پهنه بزرگ آسیای میانه – از کوههای اورال تا دشت های ترکمان - بود
کلام تاجیکی در سده های ۱۷ و ۱۹ همه ساله هم در نمایشگاههای فروش ماکاریاف در نیژنی نوگورود (شهر روسی)، هم در بنادر بازرگانی اشترخان، هم در کاخ مهامانان اورنبورگ و بیش از آن در اتاقهای کار کمیسیون مرزی اورنبورگ، بخش وزارت خارجی روسیه در امور روابط دیپلماتیک و تجاری با کشورهای آسیای میانه، صدا می داد. زبان تاجیکی (دری، فارسی) در روسیه هنوز از سده های ۷ و ۸ به خوبی معلوم بود. آن موقعی بود که از طریق رودخانه های دُن و ولگا، راه خزر- بالتیک، بمراتب پیشتر از راه ازواریاگ به یونان از طریق رودخانه دنپر و دریای سیاه، باز شده بود. شاخه دیگر این راه از پایاب ولگا به شبه قاره کوه نور (منگ قشلاق کنونی) کشیده می شد و در ادامه به خوارزم شریف می رسید که در آن زمان مردم آن به تاجیکی سخن می گفتند. از همانجا بود که از سوی کنیاز (سردار روس) ولادیمیر- ناشر مسیحیت در روسیه، دانشمندان معروف اسلامی دعوت شدند تا در بحثهای باز مسیحیان، یهودیان و مسلمانان در رابطه با گزینش مذهب برای کشور (روس) شرکت کنند. نیاز به فارسی در روسیه
نیازهای عملی تجارت و روابط دیپلماتیک با کشورهای شرق هنوز در آغاز قرن ۱۷ دولت روس مسکو را وادار به آن می کرد که به آموزش و پرورش فعال مترجمان زبان فارسی – تاجیکی بپردازد. بدین طریق در سال ۱۶۶۴ در اشترخان به مقامات سطوح پایان آن زمان زبانهای تاتاری، عربی و فارسی یاد داده می شد. ولی توجه ویژه نسبت به آموزش زبان فارسی در روسیه حدود یک و نیم قرن دیرتر، در دوران حکومت ملکه اکاترینای دوم اختصاص یافت و او دستور داد که در آموزشگاههای مردمی مناطقی که در مسیر طرفهای تاتری، فارسی و بخاری واقع شده اند زبانهای شرقی آموزش داده شود

نیاز در روسیه

توجه به زبان تاجیکی در روسیه نه تنها به دلیل نیازهای عملی تجاری و دیپلماتیک بلکه از ناحیه تحقیقات علمی خاورشناسان نیز تامین می شد
یک نگاه به کتاب خانیکف، ایران شناس روس به عنوان "توصیف خانی بخارا"، که از سوی وی پس از سفرش به بخارا در سالهای ۱۸۴۱-۱۸۴۲ منتشر شده و به فرهنگ لغات کوچک "واژه ها و تعبیرهای بخارایی" که سراپا از کلمات تاجیکی عبارت می باشد، کافی است تا به این حقیقت پی ببریم
کتب درسی زبان تاجیکی تالیف دانشمندان روس سمیونف و آندره یف که در پِایان سده ۱۹ نوشته شده است خیلی شهرت دارد
این کتب در آن دوران از سوی معاصران بهترین کتاب برای روسی زبانان محسوب می شد
در سال ۱۹۰۷ کتاب درسی "صرف تجربی زبان فارسی" از سوی یفیم اف، سروان ارتش روس و فارغ التحصیل دوره زبانهای شرقی در تاشکند، منتشر شد. این کتاب برای خود آموزی بوده، افسر مذکور آن را "با انگیزه کمک به همتایان خود در آموزش زبان فارسی به طور مستقل و بدون یاری استاد، بر طبق نمونه های متعارف کتب درسی زبان هندی، فارسی، افغانی، روسی و غیره" تهیه کرده است

کتابهای درسی تاجیکی

به تفصیلات زیاد در خصوص تحقیقات متعدد در زمینه زبان تاجیکی در دوران شوروی نمی پردازم. تنها در سال ۱۹۲۹ در یک وقت دو .کتاب درسی زبان تاجیکی برای بزرگ سالان منتشر شد

به تفصیلات زیاد در خصوص تحقیقات متعدد در زمینه زبان تاجیکی در دوران شوروی نمی پردازم. تنها در سال ۱۹۲۹ در یک وقت د کتاب درسی زبان تاجیکی برای بزرگ سالان منتشر شد..یکی از آنها "دستور آموزش زبان روسی" تالیف سوخاریاف، مردم شناس (اتنوگراف) معروف و دومی "کتاب درسی زبان تاجیکی برای اروپاییها، مقامات دستگاههای دولتی تاجیکستان و ازبکستان" (توجه شود: تاجیکی برای مقامات دولتی ازبکستان) تالیف گراماتاویچ و دمیترفسکی بود
این دو کتاب در طول ۱۰ سال به عنوان کتب درسی اصلی زبان تاجیکی برای روسها خدمت کردند. به عنوان آخرین کتاب از این نوع می توان از کتاب استپان جواداویچ ارزومنف "خودآموز زبان تاجیکی" یاداوری کرد که در سال ۱۹۸۹ منتشر شده است
امروز در حالی که تاجیکستان مستقل روابط بین المللی خود را به طور فعال رشد می دهد، تعداد هرچه بیشتر اتباع آن برای مدتهای طولانی به کشورهای خارجی سفر می کنند و سالهای طولانی را در غربت به سر می برند، طبیعی است که زبان و فرهنگ آنها مورد توجه کشور و محل اقامتشان قرار می گیرد
به ویژه این نکته با روسیه ارتباط دارد که در ۱۵ سال اخیر در آنجا یک جمعیت بیش از یک و نیم میلیون نفری تاجیکی به وجود آمده است، همچنین قزاقستان و قرقیزستان که هزاران نفر تاجیک در آن جا به سر می برند
توجه طبیعی مردم بومی این کشورها نسبت به تاجیکها و زبان آنها تا کنون اقناع نمی شود، که این امر غالباً باعث نفوذ روحیات بیگانگی .و حتی عداوت می شود
به نظر من، میدان فراخ فعالیتهای موثر در راستای گسترش کاربرد زبان تاجیکی در همین گستره واقع است و از این طریق زبان تاجیکی کاملا این امکان را دارد که دوباره افتخار "لنگوا فرانکایی (لاتین) خاور میانه" را به خود اختصاص بدهد

BBCمنبع

سه شنبه 21 اوت 2007 - 30 مرداد 1386