PayvandNEDERLAND
ПАЙВАНД ЊОЛЛАНД پيوند هلند
 

Talen

Perzisch en Dari

Nieuw-Perzisch of Perzisch, (lokale namen: Fârsi, Pârsi en Dari), is vanaf 900 de cultuurtaal van grote delen van West-Azië en tegenwoordig vooral van Iran, Afghanistan en Tadzjikistan. Miljoenen mensen in Oezbekistan spreken ook Perzisch. Perzisch wordt in Afghanistan officieel Dari genoemd en in Centraal-Azië Tadzjiki.
Hoewel het een Indo-europese taal is, wordt het geschreven met het Perso-Arabische schrift, waaraan wel een aantal letters zijn toegevoegd zoals een g (een kaf met een extra streep erboven) en een p (een b met drie puntjes eronder in plaats van één).
De taal kent al vanaf de Middeleeuwen een zeer rijke literatuur, met dichters als Ferdousi. Het Perzisch genoot lange tijd een belangrijke status als cultuur- en diplomatentaal in West-Azië en de Indiaase subcontinent. Het inheemse Perzische woord voor het noemen van deze taal is "Fârsi" en hoort dus eigenlijk niet in een Nederlandse context gebruikt te worden (verglijk Duits/Deutsch of Fins/Suomi).

Tadzjieks

Het Tadzjieks, ook Galcha genoemd, wordt door ongeveer 4 miljoen mensen in de Republiek Tadzjikistan gesproken alsmede in aangrenzende gebieden van Oezbekistan en Kirgizië (Kyrgyzstan).
Het Tadzjieks is zo nauw verwant aan het Perzisch uit Iran en Afghanistan dat het Tadzjieks soms wordt beschouwd als een dialect van het Perzisch. Door het intense contact met sprekers van Turkse talen en de hoge mate van tweetaligheid met het Oezbeeks en het Kirgizisch is het Tadzjieks, meer dan het Perzisch, beïnvloed door Turkse talen. Het vocabulaire van het Perzisch en het Tadzjieks is afwijkend, omdat het Tadzjieks heel veel Russische leenwoorden kent. Het Perzisch daarentegen heeft meer leenwoorden uit West-Europese talen.
Het Tadzjieks is een subgroep van de West-Iranese talen, waartoe ook de nauw verwante Perzische talen Farsi en Dari behoren. De West- en Oost Iranese talen behoren tot de Indo-Iranese tak van de Indo-Europese taalfamilie.
Tot het begin van de 20e eeuw werd het Tadzjieks in het Arabische schrift geschreven. In 1928 werd het Latijnse alfabet ingevoerd en gebruikt totdat het in 1940 door het cyrillische schrift werd vervangen. Tot 1994 werd er een gewijzigd cyrillisch alfabet gebruikt. Onlangs heeft de regering geprobeerd terug te keren naar het Latijnse alfabet.
In de voormalige Socialistische Sovjetrepubliek Tadzjikistan gebruikten de meeste scholen het Tadzjieks in het onderwijs en werden er op de enige universiteit van de republiek lessen verzorgd in het Tadzjieks en in het Russisch. Zowel in Tadzjikistan alsmede in Oezbekistan worden radio- en televisieprogramma’s in het Tadzjieks uitgezonden en boeken, kranten en tijdschriften in het Tadzjieks uitgegeven.
Ten tijde van de Sovjet-Unie diende iedere Sovjetburger, eventueel naast zijn moedertaal, het Russisch te beheersen. Op die manier fungeerde het Russisch als een lingua franca binnen de toenmalige Sovjet-Unie. Hierdoor speelt het Russisch tot op de dag van vandaag een belangrijke rol in het dagelijkse leven van veel voormalige Sovjetrepublieken.
Hierin komt na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 geleidelijk verandering. Sinds het begin van de jaren negentig streven de overheden van voormalige Sovjetrepublieken ernaar de rol van het Russisch in hun samenleving terug te brengen en het gebruik van hun landstaal te intensifiëren om zodoende de eigen identiteit en cultuur te versterken.
De betekenis van het Russisch neemt in de voormalige Sovjetrepublieken weliswaar af, maar zal gezien de belangrijke rol van de Russische Federatie in de regio een belangrijke plaats blijven innemen.